Staatkundige beschouwingen Nederland Decentrale eenheidsstaat

Decentrale eenheidsstaat

De staatkundige structuur van ons land is die van een gedecentraliseerde eenheidsstaat. Landen om ons heen hebben een andere staatkundige indeling. Duitsland en België zijn federale staten. Frankrijk is een centrale eenheidsstaat en het Verenigd Koninkrijk houdt het midden tussen het Nederlandse model en dat van een federatie, omdat Wales en Schotland elk hun eigen parlement en regering hebben. De staatkundige term die men in het VK daarvoor bezigt is devolution.

Sinds de komst van de Wet gemeenschappelijke regelingen in 1950 is de orde van onze staatsorganisatie voortdurend in beweging. Vele concepten zijn de revue gepasseerd: van een ombouw tot meer dan twintig provincies en tweehonderd gemeenten, tot een inkrimping van de provincies tot vijf en een proces van geleidelijke gemeentelijke herindeling. Op dit moment, januari 2008, hebben we twaalf provincies en ongeveer 440 gemeenten.

Het is niet doenlijk om op deze website tot in detail alle wendingen in dit proces te beschrijven. Voor de periode van de jaren vijftig tot eind jaren zeventig verwijs ik naar mijn tweedelige losbladige editie Voorschriften met betrekking tot de Gewesten, indertijd uitgegeven bij Vermande Zn. Sinds de zogeheten Discussienota van minister Remkes van 2006 is de vraag naar de bestuurlijke organisatie opnieuw opgelaaid. Daarom neem ik vanaf dat punt de belangrijkste stukken en ontwikkelingen mee.

Diverse rapporten



Discussienota Remkes

Johan Remkes

In mei 2006 publiceerde de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Johan Remkes een nogal spontaan geschreven nota over de bestuurlijke organisatie van ons land. In alle vrijmoedigheid kwam daarin naar voren dat het tijd werd om eens goed te kijken naar het zogeheten middenbestuur, het provinciale niveau. Mede onder invloed van ontwikkelingen in Randstadverband, ingegeven door het Manifest van de Holland Acht, werd de toon gezet om te gaan nadenken over een aanzienlijke inkrimping van het aantal provincies. Om vervolgens de discussie over de gemeentelijke herindeling nieuw leven in te blazen. In die zin dat het voornemen werd aangekondigd om na een opschaling van de provincies een nieuwe golf van gemeentelijke herindelingen te lanceren.

 

Commissie Van Aartsen en mijn commentaar op dat rapport

Van Aartsen tijdens het VNG Jaarcongres 2007

De Commissie Gemeentewet en Grondwet – De eerste overheid, ingesteld door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) publiceerde in juni 2007 een bijzonder goed beargumenteerd rapport met een pleidooi de Grondwet zodanig te herzien dat gemeenten zouden kunnen gaan beschikken over een nieuwe set van bevoegdheden om hun rol als eerste overheid waar te kunnen maken. In mijn Commentaar ga ik in op de voorstellen van de commissie.

 

Commissie d'Hondt

Ed d'Hondt

De Commissie Interbestuurlijke taskforce gemeenten, ingesteld in november 2007, zal begin juni 2008 rapporteren over decentralisatievoorstellen, krachtens een door het rijk en de gemeenten gesloten bestuursakkoord.

Commissie Lodders

door Leo Kliinkers (01-04-2008)

Inleiding

Tineke_Lodders

De Gemengde commissie decentralisatievoorstellen provincies, ingesteld in november 2007, heeft op 17 maart 2008 met haar rapport Ruimte, Regie en Rekenschap advies uitgebracht aan de minister van BZK over de decentralisatievoorstellen waar het de provincies betreft. De opdracht was concrete decentralisatievoorstellen voor provincies te inventariseren op de beleidsterreinen van de ministeries van VROM, V&W, EZ, LNV en OCW waarbij de samenhang tussen beleidsruimte en financiële verantwoordelijkheid nadrukkelijk punt van aandacht was. Daarnaast is de commissie gevraagd te onderzoeken hoe invulling kan worden gegeven aan de in het akkoord rijk – provincies 2008 afgesproken inzet van € 600 mln. aan provinciale middelen waarmee voor datzelfde bedrag een besparing op de rijksbegroting in de jaren 2009 – 2011 zou kunnen worden gerealiseerd.

Onderdeel van de opdracht van de commissie was het creëren van draagvlak voor de uitvoering van het advies en voor het nog af te sluiten bestuursakkoord 2009 – 2011 bij de provincies en de betrokken departementen. De commissie is gevraagd haar werkproces open en transparant te organiseren. Zij was ‘gemengd’ omdat zowel rijk als provincies er in waren vertegenwoordigd.

Lees meer...

Debat in de Senaat

door Leo Klinkers (20-03-2008)

Inleiding
Op 18 maart 2008 debatteerde de Eerste Kamer over de begroting van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Die was al op 18 december 2007 met algemene stemmen in de Tweede Kamer aangenomen.

Sinds enige jaren hanteert de Eerste Kamer het instrument van het zogeheten themadebat. Daarin zien we de grote kracht van de Senaat: beschouwende diepgang, genuanceerde benadering, partijonafhankelijke opstelling, eruditie, wijsheid en samenlevingsinzicht. Voor degenen die het gooi- en smijtwerk van de Tweede Kamer niet langer beschouwen als het geven van politieke leiding aan het land, zijn dergelijke debatten een lust voor oog en oor. Een ijkpunt van politieke beschaving, dat door de drang tot het meebesturen van de Tweede Kamer vanaf medio jaren zeventig, allengs uit het feitelijk functioneren van die Kamer is verdwenen, om plaats te maken voor de persoonlijke presentatie in het licht van de camera’s.

Het debat van 18 maart 2008 spitste zich toe op de vraag in welk opzicht en in welke mate bestuurlijke herindeling een nuttige en noodzakelijke bijdrage levert aan verrijking en versterking van onze gedecentraliseerde eenheidsstaat.

Lees meer...