Bestuur en Beleid Nederland Marktwerking en Marktordening

Marktwerking en Marktordening

Introductie

door Leo Klinkers

Deze rubriek bestaat uit drie hoofdstukken.

Hoofdstuk I - Marktwerking of marktordening?, is een poging om kernbegrippen rond marktwerking nader te omschrijven en te kwalificeren.

Hoofdstuk II - Economische Zaken, Centraal Planbureau en Sociaal-Economische Raad, is een secundaire conceptualisering via een interpretatie van drie overheidsdocumenten, te weten het Onderzoek Marktwerkingsbeleid dat het ministerie van Economische Zaken in februari 2008 heeft gepubliceerd, het hoofdstuk Markten in beweging van het Centraal Economisch Plan 2008: Economie met twee gezichten van het Centraal Planbureau, ook van februari 2008, en de opmerkingen over marktwerking in het Concept Advies over de Toekomst van de AWBZ van de Sociaal-Economische Raad van maart 2008.

Hoofdstuk III - Discussie in de media, is een derde fase van conceptualisering aan de hand van stellingnamen in de media over marktwerking.

Het verdient aanbeveling om te beginnen bij Hoofdstuk I.

Hoofdstuk 1 - Marktwerking of Marktordening

Marktwerking is een neutraal begrip

Waarover gaat de discussie nu eigenlijk? Over marktwerking of over marktordening? De vraag stellen impliceert dat ik deze begrippen niet als synoniem ervaar. Ze hebben met elkaar alleen het woordje 'markt' gemeen. Maar anderen zien ze helemaal niet als verschillend. Dat zorgt voor veel verwarring en leidt soms zelfs tot hoogoplopende verschillen van mening.

Het is wonderlijk dat het begrip 'marktwerking' als zodanig al gemoederen in beweging brengt. Een gesprek erover is meteen een debat over voor en tegen. Terwijl het als begrip net zo neutraal is als water. Daarover heb je pas een mening als het er niet is (waternood), of als er juist teveel van is (watersnood), of als iedereen er zijn rommel in gooit (watervervuiling). Maar door de bank genomen is water niet iets waar je meteen voor of tegen bent. Je bent blij dat het er is en je probeert vervelende verschijningsvormen van water te voorkomen of te vermijden.

Met marktwerking is het niet anders. In zijn meest eenvoudige omschrijving is het niet meer en niet minder dan vaststellen dat een taak die oorspronkelijk bij de overheid lag, kan worden afgeschaft of beter door iemand anders dan de overheid kan worden gedaan. Marktwerking is een verschijningsvorm van emancipatie van de samenleving ten opzichte van de overheid. Dat is als fenomeen neutraal. Daar ben je niet voor of tegen, dat is er gewoon.

Lees meer...

Hoofdstuk 2 - EZ-CPB-SER

Deel A Economische Zaken: Nota Marktwerkingsbeleid

Inleiding
In februari 2008 verscheen het rapport Onderzoek Marktwerkingsbeleid met de resultaten van een onderzoek dat de minister van Economische Zaken in april 2007 aan de Tweede Kamer had toegezegd. Een onderzoek naar de ontwikkeling van de publieke belangen kwaliteit, toegankelijkheid en doelmatigheid sinds de introductie van marktwerking.

Na die toezegging vond er in mei 2007 een debat plaats waarin de minister gehoor gaf aan de wens van de Kamer om ook de gevolgen van de marktwerkingoperaties op de sectorale werkgelegenheid en arbeidsvoorwaarden mee te nemen. Dit mede ter invulling van de motie Crone c.s, waarin wordt gevraagd aandacht te schenken aan de lessen die we voor de toekomst uit deze rapportage zouden kunnen trekken.

Lees meer...

Hoofdstuk 3 - Discussie in de media

Marktordening verklaard vanuit het concept van refeodalisering
Voor de derde fase van conceptualisering maak ik gebruik van publicaties van diverse personen in de media. Zoals aangekondigd in Hoofdstuk I neem ik het gedachtegoed van Frank Ankersmit als leidraad. In zijn visies liggen elementen die het genoom van het virus marktordening kunnen ontrafelen, waardoor er een medicijn tegen kan worden ontwikkeld.

Ankersmit schrijft veel over zaken als neoliberalisme, neofeodalisering en neoconservatisme. In die context breekt hij de staf over marktwerking als een van de bedrijfsmatige hypes waarmee de overheid zichzelf in het been schiet. Voor zijn opvattingen over Wolfsons ideeën van de transactiestaat, een voorstelling van zaken waarbij overheid en markt uitruilbaar zijn, verwijs ik kortheidshalve naar de reeds genoemde bundel van de tien plagen van de overheid. Puttend uit enkele andere publicaties van zijn hand zet ik nu een paar begrippen op een rij. Voor de goede orde, die publicaties zijn: Einde verzorgingsstaat is een revolutie, in NRC Handelsblad van 27 november 2007, De ware conservatief laat zich niet gek maken, de neoconservatief gaat over lijken, in NRC Handelsblad van 5 april 2008 en De refeodalisering van de staat, een niet elders gepubliceerde studie die u kunt lezen door hier te klikken. Hierna tussen aanhalingstekens geplaatste letterlijke citaten komen uit deze drie stukken.

Terzijde vermeld ik dat Frank Ankersmit tijdens een conferentie in Leuven over het Franse liberalisme van de eerste helft van de 19e eeuw een voordracht heeft gehouden, waarvan een verkorte versie is gepubliceerd in NRC Handelsblad van zaterdag 3 januari 2009. Hoe hij denkt over het Nederlandse (neo-)liberalisme van de VVD heeft hij in scherpe bewoordingen duidelijk gemaakt in het artikel Neoliberale sufferds in Trouw van 28 februari 2008.

Lees meer...